بازار فتوولتائیک ژاپن: رونق در بحبوحه چالشها
ژاپن با بیش از ۶.۷ گیگاوات پروژههای فتوولتائیک (PV) که بین ژوئیه ۲۰۲۲ تا ژانویه ۲۰۲۳ تصویب شدهاند، رونق قابل توجهی را در توسعه انرژی خورشیدی تجربه کرده است. طبق اعلام وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت (METI)، بیش از ۴۷ درصد از این پروژهها از ۱ مگاوات (MW) فراتر رفته و لقب محلی "Mega Solar" را به خود اختصاص دادهاند. با پیشرفت ژاپن در این تأسیسات خورشیدی در مقیاس بزرگ، سؤالاتی در مورد اینکه آیا میتواند به دومین بازار بزرگ PV در جهان تبدیل شود، مطرح میشود. با وجود خوشبینی، چالشهای متعددی، به ویژه در مورد ظرفیت و پایداری شبکه، همچنان باقی است.
مشکلات شبکه و نابرابریهای منطقهای
همزمان با افزایش پروژههای مگا خورشیدی در ژاپن، ظرفیت شبکه به یک نگرانی اساسی تبدیل شده است. شرکت برق هوکایدو، یکی از شرکتهای تابعه سرمایهگذاران ژاپن، گزارش داد که ظرفیت انتقال ولتاژ فوق بالای آن برای سیستمهای فتوولتائیک بیش از ۲ مگاوات در حال حاضر به ۴۰۰ مگاوات محدود شده است. تا ۳۱ مارس، این شرکت درخواستهایی با مجموع چهار برابر این ظرفیت دریافت کرده بود. در نتیجه، سه چهارم پروژههای درخواستی نمیتوانند به شبکه دسترسی داشته باشند یا باید مقیاس خود را کاهش دهند. هوکایدو به متقاضیان پروژههای بزرگ در مورد این کمبود ظرفیت شبکه اطلاع داده است. وزارت انرژی و منابع طبیعی ژاپن (METI) از توسعهدهندگان پروژه خواسته است که مناطق کمتراکمتر را برای توسعههای جدید خورشیدی در نظر بگیرند.
منطقه هوکایدو، با زمینهای در دسترس و نسبتاً ارزان خود، حدود ۲۵ درصد از پروژههای بزرگ فتوولتائیک مصوب تحت طرح ملی تعرفه تأمین انرژی (FIT) را به خود اختصاص میدهد، با وجود اینکه این شرکت برق کمتر از ۳ درصد از تقاضای برق ملی را تأمین میکند. این عدم تعادل منطقهای، نیاز به توزیع استراتژیکتر پروژههای خورشیدی را برای بهینهسازی استفاده از شبکه و حفظ ثبات، برجسته میکند.
تنظیمات FIT و تغییرات نظارتی
FIT ملی، شرکتهای برق را موظف میکند که به شبکه برق دسترسی داشته باشند و تمام برق تولید شده از سیستمهای تجدیدپذیر را خریداری کنند، البته با برخی استثنائات. با این حال، برای اطمینان از ثبات شبکه، METI در ۱۷ آوریل برنامههای اضطراری اعلام کرد که به شرکتهای برق اجازه میدهد تا دسترسی به شبکه را محدود یا مسدود کنند. قوانین اولیه FIT شامل یک قانون جبران خسارت ۳۰ روزه بود که در آن، اگر از شرکتهای برق خواسته میشد تولید برق را بیش از ۳۰ روز در سال محدود کنند، باید به آنها غرامت پرداخت میکردند. METI اکنون در حال بررسی حذف این الزام جبران خسارت است و انتظار میرود تصمیم نهایی در اواسط ماه مه گرفته شود.
پروژههای بزرگ و چشماندازهای آینده
یکی از بزرگترین پروژههای فتوولتائیک در ژاپن، یک پروژه ۴۰۰ مگاواتی (AC) در جزیره اوکوجیما در استان ناگازاکی است که توسط شرکت آلمانی Photovolt Development Partners GmbH توسعه یافته است. این پروژه که در ماه مارس و قبل از کاهش نرخ FIT از ۴۰ ین به ازای هر کیلووات ساعت به ۳۶ ین به ازای هر کیلووات ساعت توسط METI تأیید شد، در چند مرحله اجرا خواهد شد. برق تولید شده از طریق یک کابل زیر دریایی جریان مستقیم ولتاژ بالا به سرزمین اصلی کیوشو منتقل میشود و نابرابریهای تقاضای منطقهای را برطرف میکند. شرکت برق کیوشو، که بیش از ۸۰۰ مگاوات پروژه مگا سولار را تأیید کرده است، ۲۵ درصد از کل کشور را تشکیل میدهد. با وجود نگرانیها در مورد ظرفیت شبکه، این شرکت هنوز هیچ محدودیت دسترسی را اعلام نکرده است.
گذار انرژی پس از فوکوشیما
پس از فاجعه سونامی-هستهای فوکوشیما در مارس ۲۰۱۱، ژاپن در تلاش بوده است تا انرژی هستهای را با گاز طبیعی و سایر منابع انرژی جایگزین کند. FIT برای تنوعبخشی به ترکیب انرژی ژاپن ضروری است. با این حال، دستیابی به این هدف نه تنها نیازمند ظرفیت کافی شبکه، بلکه مستلزم آزادسازی دسترسی شبکه به ژنراتورهای جدید برق نیز هست. یک توسعهدهنده محلی خاطرنشان کرد: «هر کسی که زودتر بیاید، زودتر خدمت میکند. اگر به اندازه کافی سریع عمل کنید، میتوانید برنده شوید.» که نشاندهنده ماهیت رقابتی بازار است. دیگری این وضعیت را با چالشهای سیاست انرژی تجدیدپذیر اسپانیا مقایسه کرد و به مشکلات احتمالی در رویکرد ژاپن اشاره کرد.
برنامه FIT ژاپن، که از آلمان الگوبرداری شده است، با هدف ایجاد یک بازار پایدار فتوولتائیک (PV) طراحی شده است. از آنجایی که دولت همچنان به واکنش و تدوین مقررات جدید در پاسخ به چالشهای نوظهور ادامه میدهد، خطر تکرار چرخه رونق و رکود مشاهده شده در اسپانیا، جایی که رشد پایدار حاصل نشد، وجود دارد. اصلاحات مداوم و اقدامات پیشگیرانه در تعیین موفقیت و ثبات بلندمدت بازار فتوولتائیک ژاپن بسیار مهم خواهد بود.
وضعیت فعلی و چشمانداز
تا سال ۲۰۲۴، ژاپن همچنان در نوآوریهای انرژی خورشیدی پیشرو است، اما ادغام شبکه و ثبات سیاست همچنان از مسائل مهم هستند. دولت در حال سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته شبکه و بررسی راهحلهای ذخیرهسازی انرژی برای افزایش تابآوری شبکه است. تعهد به انرژیهای تجدیدپذیر آشکار است، اما برنامهریزی دقیق و آیندهنگری نظارتی برای جلوگیری از مشکلات گسترش سریع و بدون کنترل ضروری است. تجربه ژاپن به عنوان یک مطالعه موردی مهم برای سایر کشورهایی است که به دنبال ایجاد تعادل بین رشد انرژیهای تجدیدپذیر و ثبات شبکه و پایداری اقتصادی هستند.
