Жалпы маалымат
Быйыл 200 миллиондон ашык калкы бар Түштүк Азия өлкөсү Пакистан турак жай фотоэлектрдик жана энергия сактоочу жайлар үчүн жаңы рынок катары пайда болду. Түштүк Африкага окшош эле, Пакистандын фотоэлектрдик жана энергия сактоочу жайлар рыногунун тез өсүшү анын морт электр энергиясы рыногунун чөйрөсү менен тыгыз байланышта.
Пакистандын электр тармагы көптөн бери электр энергиясынын үзгүлтүккө учурашынан жана үзгүлтүккө учурап келет, бул негизинен генерациялоочу кубаттуулуктун жетишсиздигинен жана линиялардын жоготуулары көп болгон электр берүү жана бөлүштүрүү тармагынын эскиришинен улам келип чыккан. Жай сыяктуу суроо-талаптын туу чокусунда тармак жүктөмдү көтөрө албайт, бул электр энергиясынын үзгүлтүккө учурашын кеңири таралган көрүнүшкө айлантат.
Экономика
Пакистандын ИДПсынын өсүү темпи салыштырмалуу жогору болгону менен, ал башка өнүгүп келе жаткан рыноктордон жана өнүгүп келе жаткан экономикалардан артта калууда. Эл аралык валюта фондунун (ЭВФ) маалыматы боюнча, Пакистандын ИДПсы 2023-жылы 338,2 миллиард долларга жетип, дүйнө жүзү боюнча 43-орунда турат, бул көрсөткүч боюнча Кытайдын Шаньси провинциясына барабар.
2000-жылдан 2023-жылга чейин Пакистандын жылдык ИДПсынын өсүшү орточо эсеп менен 5,5% түзгөн. Бирок, көпчүлүк жылдары бул өсүү темпи башка өнүгүп келе жаткан рынокторго жана өнүгүп келе жаткан экономикаларга караганда төмөн болгон. Жан башына ИДП жагынан алганда, Пакистан менен коңшу Индиянын ортосундагы айырмачылык чоңойду. 2007-жылга чейин Пакистандын жан башына ИДПсы Индияныкынан бир аз жогору болгон, бирок ошондон бери Индия Пакистанды бир топ алдыга озуп кетти.
Калк
200 миллиондон ашык калкы бар Пакистандын калкы чоң жана өсүп жатат. Дүйнөлүк банктын маалыматы боюнча, Пакистандын калкы 2022-жылы болжол менен 236 миллионго жеткен. 2023-жылдагы улуттук эл каттоодо калктын саны 240 миллионго чейин өсүп, дүйнөдө бешинчи орунда турганы көрсөтүлгөн. Пакистандын калкы 1960-жылдан бери тынымсыз өсүп, 2010-жылдан бери жылдык өсүү темпи 1,65%ды түздү.
Пакистандын статистика бюросунун 2017-жылдагы маалыматы боюнча, калктын көпчүлүгүн жаштар жана орто жаштагылар түзөт, үй чарбаларынын орточо саны болжол менен 6,4 адамды түзөт.
Энергия
Пакистан салттуу энергия булактарына жана гидроэнергетикага абдан таянат, ал эми өндүрүш кубаттуулугу туруктуу өсүп жатат. Пакистан жаратылыш газынын жана көмүрдүн айрым запастарына ээ болгонуна карабастан, казылып алынган отунду керектөөнүн көпчүлүк бөлүгүн импорттойт. 2023-жылга карата Пакистандын орнотулган өндүрүш кубаттуулугунун 50% дан ашыгы мунайдан, жаратылыш газынан жана көмүрдөн келет, ал эми гидроэнергетика 20% дан ашыгын түзөт. Кайра жаралуучу энергия булактары чектелүү бойдон калууда, шамал энергиясы болжол менен 4%, ал эми күн энергиясы болгону 1% түзөт.
Айлана-чөйрө
Тропикалык жана субтропикалык аймактарда жайгашкан Пакистанда электр энергиясына болгон суроо-талап жогору, жалпы суроо-талаптын болжол менен 50% турак жай керектөөсүнө туура келет. Өлкөнүн климаты, айрыкча түштүк аймактарында, жылына орточо эсеп менен 27°C (81°F) жогорку температурадан улам, айрыкча жай мезгилинде электр энергиясын олуттуу керектөөгө алып келет.
Электр системасы
Пакистандын энергетика тармагы олуттуу кыйынчылыктарга туш болууда, анын ичинде айланма карыз жана линиялык жоготуулардын көптүгү менен жай өнүгүп жаткан электр берүү тармагы. Өкмөт бул тармакты каржылоо жана субсидиялар аркылуу колдойт, бирок тармак төлөмдөрдүн төмөндүгүнөн, электр берүү жана бөлүштүрүү жоготууларынын көптүгүнөн жана мамлекеттик субсидиялардын жетишсиздигинен улам айланма карыз менен күрөшүп келет. Бул көйгөйлөр борбордук электр энергиясын сатып алуу боюнча органдын электр станцияларына жана улуттук электр тармагына төлөмдөрдү көп учурда кечиктирүүсүнө алып келет, бул жеткирүү чынжырында каскаддуу карыз көйгөйүнө алып келет.
Негизинен 1970-1980-жылдары өнүккөн эскирген электр берүү тармагы жогорку жоготуу көрсөткүчтөрү менен бул көйгөйлөрдү ого бетер курчутат.
Энергиянын өтүшү
Пакистан энергетикалык өткөөлгө артыкчылык берет жана гидроэнергетика жана шамал энергиясы сыяктуу кайра жаралуучу энергия булактарын өнүктүрүүнү колдойт. Өлкөнүн электр энергиясын өндүрүү импорттолгон казылып алынган отунга абдан көз каранды, бул аны отундун бааларынын өзгөрүшүнө жана жеткиликтүүлүгүнө алсыз кылат. Бул маселени чечүү үчүн өкмөт Кайра жаралуучу энергияны өнүктүрүү саясаты, Интеграцияланган энергетикалык пландаштыруу жана Альтернативдик жана кайра жаралуучу энергия саясаты (2020) сыяктуу саясаттарды ишке ашырды. Бул саясаттар Пакистандын энергетика рыногундагы кайра жаралуучу жана альтернативдик энергиянын үлүшүн 2025-жылга чейин 20%га жана 2030-жылга чейин 30%га чейин көбөйтүүнү көздөйт.
Күн энергиясы үчүн Пакистандын энергетикалык жөнгө салуу органы NEPRA күн энергиясы боюнча долбоорлорду өнүктүрүүгө көмөктөшүү үчүн рыноктук моделдерди киргизип, атаандаштык тооруктар аркылуу фотоэлектрдик долбоорлорду активдүү түрдө алга жылдырат.
