Umumy syn
Şu ýyl 200 milliondan gowrak ilaty bolan Günorta Aziýa ýurdy bolan Pakistan ýaşaýyş jaýlary üçin fotowoltaik we energiýa saklaýyş bazarynyň täze bazary hökmünde peýda boldy. Günorta Afrikada bolşy ýaly, Pakistanyň fotowoltaik we energiýa saklaýyş bazarynyň çalt ösüşi onuň gowşak elektrik energiýasy bazary gurşawy bilen berk baglanyşyklydyr.
Pakistanyň elektrik ulgamy uzak wagtlap elektrik kesilmeleri we elektrik togunyň kesilmeginden ejir çekýär, esasan hem önümçilik kuwwatynyň ýetmezçiligi we geçirijilik we paýlaýyş ulgamynyň köneligi we uly ýitgileriň bolmagy sebäpli. Tomus ýaly iň ýokary isleg döwürlerinde elektrik ulgamy ýüküň göterilip bilmeýänligi sebäpli elektrik togunyň kesilmegi adaty bir ýagdaýa öwrülýär.
Ykdysadyýet
Pakistanyň jemi içerki önüminiň ösüş depgini deňeşdirme boýunça ýokary bolsa-da, ol beýleki ösüp barýan bazarlardan we ösýän ykdysadyýetlerden yza galýar. Halkara Pul Gaznasynyň (HWG) maglumatlaryna görä, Pakistanyň jemi içerki önümi 2023-nji ýylda 338,2 milliard dollara ýetdi we dünýäde 43-nji orny eýeledi, bu görkeziji Hytaýyň Şansi welaýaty bilen deňeşdirilip bilner.
2000-nji ýyldan 2023-nji ýyla çenli Pakistanyň ýyllyk jemi içerki önüminiň ösüşi ortaça 5,5% boldy. Şeýle-de bolsa, köp ýyllarda bu ösüş depgini beýleki ösüp barýan bazarlara we ösýän ykdysadyýetlere garanyňda pes boldy. Adam başyna düşýän jemi içerki önüm babatda Pakistan bilen goňşy Hindistanyň arasyndaky tapawut artdy. 2007-nji ýyldan öň Pakistanyň adam başyna düşýän jemi içerki önümi Hindistanyňkydan birneme ýokarydy, ýöne şondan bäri Hindistan Pakistandan ep-esli öňe geçdi.
Ilat
200 milliondan gowrak ilaty bolan Pakistanyň ilaty uly we artýandyr. Bütindünýä bankynyň maglumatlaryna görä, Pakistanyň ilaty 2022-nji ýylda takmynan 236 milliona ýetdi. 2023-nji ýyldaky milli ilat ýazuwy ilatyň 240 milliona ýetendigini we dünýäde bäşinji uly ýurduň ilatynyň bardygyny görkezdi. Pakistanyň ilaty 1960-njy ýyldan bäri yzygiderli artýar we 2010-njy ýyldan bäri ýyllyk ösüş depgini 1,65% boldy.
Pakistanyň Statistika býurosynyň 2017-nji ýyldaky maglumatlaryna görä, ilatyň köpüsi ýaş we orta ýaşly adamlardan ybarat bolup, ortaça maşgala sany takmynan 6,4 adamdyr.
Energiýa
Pakistan däp bolan energiýa çeşmelerine we gidroenergiýa esaslanýar, önümçilik kuwwaty yzygiderli artýar. Käbir tebigy gaz we kömür gorlaryna eýe bolsa-da, Pakistan gazylyp alynýan ýangyç sarp edilişiniň köp bölegini daşary ýurtlardan alýar. 2023-nji ýyla çenli Pakistanyň bellenen önümçilik kuwwatynyň 50% -den gowragy nebitden, tebigy gazdan we kömürden gelýär, gidroenergiýa bolsa 20% -den gowragyny düzýär. Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri çäkli bolmagynda galýar, ýel energiýasy takmynan 4%, gün energiýasy bolsa diňe 1% -ni düzýär.
Daşky gurşaw
Tropiki we subtropiki sebitlerde ýerleşýän Pakistanyň elektrik energiýasyna bolan islegi ýokary, ýaşaýyş jaýlarynyň sarp edişi umumy islegiň takmynan 50% -ini düzýär. Ýurduň howa şertleri, esasanam günorta sebitlerinde, ýyllyk ortaça 27°C (81°F) ýokary temperatura sebäpli, esasanam tomusda elektrik energiýasynyň uly möçberde sarp edilişine sebäp bolýar.
Elektrik ulgamy
Pakistanyň elektrik pudagy uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar, şol sanda aýlawly bergiler we ýokary liniýa ýitgileri bilen haýal ösýän elektrik geçirijilik ulgamy. Hökümet bu pudaga maliýe we subsidiýalar arkaly goldaw berýär, ýöne senagat tölegleriň pesligi, elektrik geçirijilik we paýlaýyş ýitgileriniň ýokarylygy we hökümetiň subsidiýalarynyň ýeterlik däldigi sebäpli aýlawly bergiler bilen göreşýär. Bu meseleler merkezi elektrik satyn alyş edarasynyň elektrik stansiýalaryna we milli elektrik ulgamyna tölegleri köplenç gijikdirmegine, üpjünçilik zynjyrynda kaskadly bergi meselesine getirmegine getirýär.
Esasan 1970-nji we 1980-nji ýyllarda döredilen köne geçirijilik ulgamy ýokary ýitgi derejesi bilen bu meseleleri has-da kynlaşdyrýar.
Energiýa geçişi
Pakistan energiýa geçişine ileri tutulýan ähmiýet berýär we gidroenergetika we ýel energiýasy ýaly gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň ösüşine goldaw berýär. Ýurduň elektrik energiýasyny öndürmek daşary ýurtlardan getirilýän gazylyp alynýan ýangyçlara berk bagly bolup, bu bolsa ony ýangyjyň bahalarynyň üýtgemegine we elýeterliligine ejiz edýär. Bu meseläni çözmek üçin hökümet gaýtadan dikeldilýän energiýany ösdürmek syýasaty, toplumlaýyn energiýa meýilnamasy we alternatiw we gaýtadan dikeldilýän energiýa syýasaty (2020) ýaly syýasaty durmuşa geçirdi. Bu syýasatlar Pakistanyň energiýa bazarynda gaýtadan dikeldilýän we alternatiw energiýanyň paýyny 2025-nji ýyla çenli 20% -e we 2030-njy ýyla çenli 30% -e çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýär.
Gün energiýasy üçin Pakistanyň energiýa gözegçilik edarasy NEPRA, gün energiýasy taslamalarynyň ösdürilmegini ýeňilleşdirmek üçin bazar modellerini ornaşdyryp, bäsdeşlikli söwdalar arkaly fotowoltaik taslamalaryny işjeň goldaýar.
