Ike abụrụla ihe dị mkpa mgbe niile n'ime mgbanwe na ọganihu ọha mmadụ. Mkpa a pụtara ìhè karịsịa mgbe mgbanwe ụlọ ọrụ abụọ ahụ gasịrị, na-eme ka ndị mmadụ mara nke ọma ọrụ dị mkpa nke mmepe ike.
N'obodo nke na-aga n'ihu ngwa ngwa taa, isi iyi ike ọdịnala dịka mmanụ ọkụ (kol, mmanụ, wdg) na-eche nnukwu ihe ịma aka ihu n'ihi usoro mmụgharị ogologo oge, mbelata nchekwa, na mbelata mma. Nsogbu ndị a na-eme ka ọ sie ike igbo mkpa ike na-eto eto, na-akwalite mmepe na ojiji nke isi iyi ike ọhụrụ n'ihu.
Ịse ihe mkpali site na Photosynthesis: Iji ike anyanwụ eme ihe
Dịka anyị maara, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ike niile a na-eji eme ihe n'ụwa na-esi na fotosintesis dị na osisi apụta.
Photosynthesis bụ usoro ihe ndị dị ndụ nke osisi na-eji carbon dioxide na mmiri emepụta shuga n'okpuru anyanwụ. Ebe ọ bụ na shuga ndị a na-ewepụta ike n'oge metabolism, a na-echekwa ike anyanwụ n'ụzọ dị otu a.
Agbanyeghị, ike a anaghị adị mfe iji, ọ na-achọkwa ka ọ bụrụ ọkụ eletrik, ụdị anyị na-ejikarị eme ihe. Dịka physics si kwuo, mgbanwe ike na-agụnyekarị mfu. Ya mere, ịtụgharị ike anyanwụ ozugbo ka ọ bụrụ ọkụ eletrik aghọwo ihe dị mkpa n'inyocha.
Ike anyanwụ ò nwere ike ịgbanwe ka ọ bụrụ ọkụ eletrik ozugbo? Oleekwa ihe ndị na-emetụta usoro a? Ndị a bụ ajụjụ ndị dị mkpa nye ndị ọkà mmụta sayensị na mmalite narị afọ nke 19. Ọ dabara nke ọma, nnukwu ihe ọhụrụ pụtara na ngwụcha narị afọ nke 19.
Nchọpụta nke Mmetụta Fotoelectric
Na 1887, ọkà mmụta sayensị a ma ama bụ́ Heinrich Hertz—onye aha ya ugbu a bụ ihe e ji eme ugboro ugboro—chọpụtara na ìhè na-ada n'elu ihe ụfọdụ nwere ike ịgbanwe ihe onwunwe eletrik ha. Nnyocha ndị sochirinụ gosiri na ihe a sitere na mmiri elektrọn, nke e mesịrị kpọọ mmetụta fotoelectric.
N'oge ahụ, physics oge ochie, nke Newton hiwere, bụ isi echiche sayensị. O kwuru na ìhè bụ ebili mmiri na-agafe n'etiti ihe a na-akpọ ether (dị ka mmiri ozuzo na-agbasa n'ọdọ mmiri). Dịka ozizi a si kwuo, ike nke ebili mmiri dabere na oke ya (ike nke ìhè).
Nkọwa a yiri ka ọ dị mfe nghọta. Dịka ọmụmaatụ, ìhè anyanwụ na-adị ọkụ nke ọma n'oge oyi mana ọ nwere ike ibute ọkụ anyanwụ n'oge okpomọkụ siri ike nke oge okpomọkụ. Ya mere, n'okpuru physics oge ochie, a chere na mmetụta fotoelectric dabere na ike nke ìhè. Ma, nnwale gosiri na ọ bụghị otú ahụ.
Nnyocha gosiri na maka ihe ụfọdụ, ụfọdụ agba nke ìhè enweghị ike ịkpalite mmetụta fotoelectric n'agbanyeghị ike ya, ebe ndị ọzọ nwere ike ịmepụta ọkụ eletrik ọbụlagodi na obere ike ya. Nchọpụta ndị a megidere physics oge gboo, na-etinye ya n'ọgba aghara ma kpalite mgbanwe sayensị.
Einstein Na-ekpughe Ihe Omimi Ahụ
N'etiti oké ifufe sayensị a, Albert Einstein nyere nkọwa dị mkpa maka mmetụta fotoelectric.
Einstein kwuru na ìhè nwere foton, nke ọ bụla na-anọchite anya otu ngwugwu ike dị iche iche. Ike nke photon dabere na ugboro ole ọ na-eme (ọnụọgụ nke oscillations kwa sekọnd), ọ bụghị ike ya. Ya mere, ma ihe nwere ike imepụta elektrọn dabere kpamkpam na ike nke photon, ọ bụghị ọnụọgụ nke photon.
Nghọta mgbanwe Einstein mere ka o nweta ihe nrite Nobel na Fizik nke afọ 1921, ebe ọ doziri okwu dị mkpa nke fizik ochie na-akọwaghị.
Mkpụrụ ndụ anyanwụ: Ịgbanwe ìhè ka ọ bụrụ ọkụ eletrik
Nchọpụta nke mmetụta fotoelectric meghere ụzọ maka ojiji bara uru dịka mkpụrụ ndụ anyanwụ.
Mkpụrụ ndụ anyanwụ yiri sanwichi, nke nwere oyi akwa na-arụ ọrụ nke na-enwe mmetụta ìhè n'etiti oyi akwa njem eletrọn na oyi akwa mbufe oghere. Ngwụcha abụọ nke nhazi ahụ bụ ihe electrode, nke na-abụkarị metal na indium tin oxide (ITO).
Mgbe oyi akwa ahụ na-arụ ọrụ na-amịkọrọ foton, elektrọn ya na-akpali akpali ruo n'ọkwa ike dị elu. A na-ebufe elektrọn ndị a na-akpali akpali na oyi akwa njem elektrọn, ebe "oghere" (mpaghara ndị na-enweghị elektrọn) na-eduzi site na oyi akwa njem oghere. Nhazi a na-emepụta sekit, na-eme ka mmiri nke ugbu a na-aga.
Site n'iji usoro ngwaọrụ dị otú ahụ, ike anyanwụ nwere ike ịgbanwe ozugbo ka ọ bụrụ ọkụ eletrik, na-enye anyị isi iyi ike dị irè ma dị ọcha.
Nkwanye ugwu nye nchọpụta sayensị
Ụkpụrụ nke mkpụrụ ndụ anyanwụ na-egosi otú nchọpụta sayensị si mee ka ndụ anyị ka mma nke ukwuu. Site n'enyemaka nke ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị na nchọpụta ha dị egwu, ụmụ mmadụ na-aga n'ihu na-eji ike nke okike eme ihe maka ọdịnihu ka mma. Ka anyị nye otuto maka onyinye pụrụ iche ha nyere!
