Trong những năm gần đây, điện mặt trời hộ gia đình, một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng của Trung Quốc, đã trải qua sự phát triển nhanh chóng, từ con số không đến mạnh mẽ. Cùng với những thay đổi trong môi trường chính sách và sự biến động của nhu cầu thị trường, ngành công nghiệp điện mặt trời hộ gia đình cũng đang đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội.
1. Thay đổi thị trường do chính sách thúc đẩy
Trong những năm gần đây, Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia (NEA) đã ban hành một số chính sách nhằm hỗ trợ mạnh mẽ cho sự phát triển của thị trường điện mặt trời hộ gia đình. Vào tháng 10 năm 2024, NEA đã ban hành bản sửa đổi "Quy định quản lý về phát triển và xây dựng hệ thống phát điện mặt trời phân tán (Dự thảo)" (sau đây gọi là "Dự thảo"), trong đó Điều 36 nêu rõ các dự án phát điện mặt trời phân tán cần tham gia thị trường điện theo các quy định liên quan của nhà nước, đánh dấu bước "hoàn thiện" đưa điện mặt trời hộ gia đình vào thị trường. Sự thay đổi chính sách này có tác động sâu rộng đến thị trường điện mặt trời hộ gia đình. Theo số liệu của Ban Năng lượng Quốc gia, năm 2023 công suất lắp đặt điện mặt trời hộ gia đình đạt 43,48GW, mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, với sự tăng trưởng nhanh chóng về quy mô lắp đặt điện mặt trời phân tán, một số khu vực đã nổi lên vấn đề tiêu thụ điện. Việc giới thiệu "Dự thảo công khai" nhằm mục đích hướng dẫn việc tiếp cận hợp lý với hệ thống điện mặt trời phân tán và tiêu thụ điện năng hiệu quả thông qua các cơ chế thị trường, đồng thời thúc đẩy phân bổ tối ưu nguồn điện. Ngoài ra, "Dự thảo công khai" cũng lần đầu tiên đưa ra loại hình dự án "hộ gia đình phi cá nhân" rõ ràng, trao quyền đăng ký dự án cho các phi cá nhân, nhằm giải quyết vấn đề không nhất quán giữa chủ thể đầu tư dự án hộ gia đình và chủ thể đăng ký dự án trong thời gian dài. Theo ước tính, thị trường điện mặt trời hộ gia đình của Trung Quốc có công suất khổng lồ hơn 1600GW, dự kiến sẽ lắp đặt hơn 80 triệu mái nhà điện mặt trời hộ gia đình, tỷ lệ thâm nhập hiện tại chỉ khoảng 10%, với không gian tăng trưởng và tiềm năng phát triển rất lớn.
2. Tình trạng thị trường và những thách thức
Mặc dù môi trường chính sách đã được tối ưu hóa, thị trường điện mặt trời hộ gia đình vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Một mặt, với việc giảm dần công suất điện mặt trời nối lưới và sự tăng trưởng nhanh chóng của công suất điện mặt trời phân tán, một số khu vực đã gặp phải vấn đề về tiêu thụ. Theo số liệu của Ủy ban Năng lượng Quốc gia, tính đến cuối năm 2023, tại sáu tỉnh thí điểm thực hiện đánh giá khả năng tải của điện mặt trời phân tán vào lưới điện, mức độ vấn đề tiêu thụ ở các mức khác nhau. Mặt khác, sau khi điện mặt trời phân tán tham gia vào giao dịch theo định hướng thị trường, các nhà điều hành nhà máy điện cần phải đối mặt với môi trường thị trường phức tạp hơn và áp lực cạnh tranh cao hơn. Theo Hiệp hội Công nghiệp Điện mặt trời Trung Quốc, tính đến cuối tháng 9 năm 2024, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời phân tán đạt 340 triệu kilowatt, chiếm 44% tổng công suất lắp đặt điện mặt trời. Với sự mở rộng liên tục của công suất lắp đặt, cạnh tranh thị trường sẽ ngày càng gay gắt, và các nhà điều hành nhà máy điện cần liên tục nâng cao năng lực vận hành và quản lý rủi ro. Ngoài ra, thị trường điện mặt trời hộ gia đình cũng đang đối mặt với các vấn đề như nâng cấp công nghệ, giảm chi phí và khó khăn về tài chính. Tuy nhiên, với sự tiến bộ không ngừng của công nghệ và sự hỗ trợ liên tục của các chính sách, những vấn đề này đang dần được giải quyết. Ví dụ, trong những năm gần đây, chi phí của các nhà máy điện mặt trời hộ gia đình liên tục giảm, và tỷ lệ giá thành/hiệu suất liên tục được cải thiện, điều này đã thúc đẩy sự phổ biến trên thị trường và đến với đông đảo người dân. Đồng thời, chính phủ cũng đã ban hành một loạt các chính sách hỗ trợ tài chính để giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và nông dân giải quyết các vấn đề về tài chính.
3. Xu hướng phát triển và sự tự tin
Mặc dù thị trường điện mặt trời hộ gia đình đang đối mặt với nhiều thách thức, xu hướng phát triển của ngành vẫn tích cực. Công suất lắp đặt liên tục tăng trưởng: Theo số liệu mới nhất do Hiệp hội Công nghiệp Điện mặt trời Trung Quốc (CPIA) công bố, trong 10 tháng đầu năm nay, công suất lắp đặt điện mặt trời của Trung Quốc đạt 181,3 gigawatt (GW), tăng 27,27% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, đóng góp của điện mặt trời phân tán rất đáng kể, với tổng công suất lắp đặt đạt 96 GW, chiếm 52,97%. Giao dịch chứng chỉ xanh đang bùng nổ: chứng chỉ xanh vừa có thể đo lường điện năng từ năng lượng tái tạo, vừa thể hiện đóng góp về môi trường khí quyển của mỗi đơn vị điện năng được sản xuất từ năng lượng tái tạo. Theo số liệu của Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia, từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2024, công suất giao dịch điện xanh của Trung Quốc đạt 177,5 tỷ kWh, tăng 223% so với cùng kỳ năm ngoái; giao dịch chứng chỉ xanh vượt quá 200 triệu chứng chỉ, tăng gần gấp 5 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Niềm tin thị trường đang dần tăng lên. Mặc dù những thay đổi chính sách đã làm gia tăng sự bất ổn của thị trường trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, nguyên tắc phân bổ tập trung và phân tán vẫn không thay đổi, và thị trường có không gian tăng trưởng ổn định. Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đến năm 2030, công suất điện mặt trời phân tán sẽ tăng từ 694,4GW hiện nay lên 2.353,5GW, triển vọng phát triển của ngành được kỳ vọng rất cao.
Điện mặt trời áp mái hộ gia đình trong nước đang phát triển nhanh chóng, nhu cầu tiếp tục tăng và các thị trường công suất gigawatt mới liên tục xuất hiện. Quy mô lắp đặt điện mặt trời áp mái hộ gia đình tại Giang Tô và An Huy lần lượt đạt 6,7 GW và 3,1 GW, và công suất lắp đặt điện mặt trời áp mái hộ gia đình tại Sơn Đông, Sơn Tây, Hà Bắc, Liêu Ninh, Chiết Giang và các tỉnh khác đã vượt mốc GW.
Ngoài ra, với sự tiến bộ không ngừng của công nghệ và việc giảm chi phí, hiệu quả kinh tế của hệ thống điện mặt trời hộ gia đình sẽ được nâng cao hơn nữa. Ví dụ, trong những năm gần đây, chi phí lắp đặt hệ thống điện mặt trời dân dụng liên tục giảm, giúp nhiều nông dân và doanh nghiệp có khả năng chi trả chi phí lắp đặt. Đồng thời, chính phủ cũng đã ban hành một loạt các chính sách hỗ trợ, như ưu đãi thuế và trợ cấp tài chính, nhằm thúc đẩy hơn nữa sự phổ biến và đại chúng hóa thị trường điện mặt trời hộ gia đình.
Trong tương lai, việc ứng dụng điện mặt trời phân tán trong nông nghiệp và nông thôn, giao thông vận tải, xây dựng và các lĩnh vực khác sẽ tiếp tục được深化, sự tích hợp và phát triển giữa các ngành công nghiệp sẽ ngày càng chặt chẽ hơn, và sẽ được kết hợp sâu rộng với công nghệ lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh và các công nghệ khác để hình thành một sự phát triển tổng thể.
"Lưới điện mini đã trở thành một phương tiện quan trọng để nâng cao khả năng tải và khả năng tiêu thụ của lưới điện phân phối, đồng thời giải quyết vấn đề vận hành ổn định của năng lượng tái tạo phân tán trong hệ thống điện mới." Tại Diễn đàn Năng lượng Thông minh, ông Sun Shumin, chuyên gia hàng đầu của Tập đoàn Lưới điện Quốc gia, đã tập trung vào sự phát triển của lưới điện mini. Hiện nay, nhiều nơi sẽ bố trí các hệ thống năng lượng tái tạo khi xây dựng lưới điện mini. Ví dụ, trong khu công viên không phát thải carbon, việc sử dụng hoàn toàn điện xanh, sản xuất các sản phẩm tuân thủ các yêu cầu về thuế suất carbon, đồng thời giảm thuế carbon, nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm, sẽ trở thành điểm nóng của thị trường trong tương lai của việc xây dựng năng lượng mới.
Trong tương lai, việc ứng dụng điện mặt trời phân tán trong nông nghiệp và nông thôn, giao thông vận tải, xây dựng và các lĩnh vực khác sẽ tiếp tục được深化, và sự tích hợp phát triển của các ngành công nghiệp khác nhau sẽ ngày càng chặt chẽ hơn, sẽ được kết hợp sâu rộng với công nghệ lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh và các công nghệ khác, hình thành nên sự phát triển tích hợp. Nó cũng có thể được phát triển theo mô hình toàn làng, chuyển đổi mạng lưới phân phối hiện tại ở nông thôn, thực hiện phát triển, thiết kế, xây dựng, vận hành và bảo trì, quản lý và kết nối lưới điện cao áp tập trung cho các trạm điện, xây dựng các giải pháp lưới điện vi mô thông minh đa kịch bản, và đạt được sự tích hợp phát triển, phân phối, sử dụng (sạc) và điều chỉnh động lưu trữ thông qua trung tâm lập kế hoạch thông minh để cho phép điện mặt trời hộ gia đình phát huy vai trò lớn hơn trong việc mang lại lợi ích, và nâng cao tính ổn định, khả năng điều chỉnh và mức độ thông minh của hệ thống.
Nhìn chung, trong phát triển dự án điện mặt trời phân tán, hoạt động kinh doanh trong tương lai cần tập trung vào bốn điểm: thứ nhất là tham gia thị trường điện theo các quy định hiện hành của nhà nước; thứ hai là nâng cao công nghệ thông tin dự án, số hóa, mức độ thông minh để đạt được khả năng quan sát, đo lường, điều chỉnh và kiểm soát; thứ ba là hội tụ tập trung và tích hợp vào lưới điện để nâng cao khả năng tải của lưới điện; thứ tư là thay đổi định vị, tập trung vào các dịch vụ quản lý năng lượng, nâng cấp và cải tiến hệ thống kiểu độc lập, v.v.
Nhìn về phía trước, chúng ta có lý do để tin rằng ngành công nghiệp điện mặt trời gia dụng sẽ mở ra một tương lai tốt đẹp hơn. Với sự tăng tốc của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu và đề xuất mục tiêu “giảm phát thải carbon kép”, điện mặt trời gia dụng, với tư cách là một đại diện quan trọng của năng lượng sạch, sẽ mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn. Đồng thời, với sự tiến bộ không ngừng của công nghệ và sự hỗ trợ của chính sách, hiệu quả chi phí của các nhà máy điện mặt trời gia đình sẽ được cải thiện hơn nữa, thúc đẩy sự phổ biến trên thị trường và đến với đông đảo người dân.
